درابتدا مصیبت وارده را به تمام خانواده هایی که عزیزانشون رو از دست دادند بخصوص خانواده ی دوست عزیزم مهندس نیما صالحی تسلیت عرض می کنم .

اینجانب با سابقه ای نزدیک به ۱۰ سال در صنعت هواپیمایی غیر نظامی ایران این مطلب را خدمت دوستان عرض می کنم . سابقه ای که تقریباً جایی نبوده که بنده سرکی در آن نکشیده باشم .اداره استاندارد سازمان هواپیمایی کشوری ، هما ، ماهان ، کیش ایر ، هلی کوپتری فرودگاه پیام و هلال احمر، فرودگاه مهرآباد. هم اکنون نیز کارشناس سیستم های هواپیمای هستم تخصص اصلی بنده هم ایرباس ۳۱۰ هستش . پس بر خلاف باقی مطالبی که در این وبلاگ خوانده اید این بحث کاملاً جدی و بدور از مسائل احساسی و شخصی ست .اصولاً احتمال سقوط هیچ هواپیمایی صفر مطلق نیست یعنی هر هواپیمایی در جهان ممکن است سقوط کند همان طور که هر اتومبیلی ممکن است تصادف کند . تمام هواپیماها در همه جای دنیا احتمال سقوط دارند که این عوامل بستگی به :

۱- خطای انسانی : خستگی ، مشکلات عصبی ، عدم آموزش کافی ، اعتماد به نفس بیش از حد و …

۲-  عوامل محیطی : هوای غیر قابل پیش بینی و جوی ( طوفان ، رعد و برق … ) ، برخورد اجسام خارجی مثل پرندگان به قسمت های حساس هواپیما مانند موتور ، رادار ، سرعت سنج

۳-  عوامل خارجی : خرابکاری ها ، بمب گذاری ها ، کارشکنی و …

۴-  مشکلات فنی و ایمنی : نبود ابزار آلات ، قطعات ، عدم وجود سازمان های تعمیراتی منسجم و منظم و دقیق و …

البته مسائل دیگری نیز ممکن است در سقوط یک هواپیما موثر باشد ولی به طور کلی هیچ گاه یک عامل به تنهایی نمی تواند باعث سقوط هواپیما شود بلکه مجموعه ی عوامل بصورت زنجیره ای دست به دست هم می دهند تا هواپیمایی چند صد تنی را به زمین بکوید . شاید دیدن لحظه ی سقوط یک هواپیما باور کردنی نباشد ولی متاسفانه این مسئله بارها و بارها اتفاق افتاد و اصلاً نمی توان گفت دیگر اتفاق نمی افتد . حال بپردازیم به مهم ترین علت سقوط هواپیما بخصوص هواپیماهای شرقی در مملکت خودمون !!!یادمه تو کیش که بودم یه روز دم باند می خواستم برم هواپیما رو بگیرم !!! ( یعنی بعد از نشستن هواپیما بازرسی کنم ) کیش ایر ۲ تا توپولوف ملکی داره که خود روس ها روش کار می کنند البته بجز کیش ایر کاسپین و ایران ایر تور هم توپولوف دارن . ۲ تا روس رو دیدم که یه انبردست دستشونه و یه مقدار Safety wire  با دستکش کار دارن می رن پای هواپیما !!! بهشون گفتم دارین می رین چکار کنین ؟ گفت داریم می ریم هواپیما رو چک سبک کنیم ! خلاصه بگم من که خودم تخصصم ایرباسه چندین نوع چک روی ایرباس و بوئینگ داریم “A” ,”C” البته چک های هفتگی و روزانه هم داریم ولی چک های اصلی هواپیما همین هستند . یکی از همکارا که تخصص توپولوف ۱۵۴ داشت بهم گفت توپولوف خیلی به صرفه است . اصلاً ابزار های چک بخصوصی نمی خواد Easy maintenance و بسیار ساده هستش !!! برای اون دسته از دوستان عرض کنم ما نشریاتی داریم به اسم بولتن (Service bulletin ) که مدام صادر می شود و در هر بولتن کارخانه سازنده بصورت مداوم بهینه شدن سیستم ها و ساختمان هواپیما رو توصیه می کند . و بعضی ها رو باید اجباری انجام بدی و گرنه هواپیما قابلیت پرواز نخواهد داشت . بهش گفت هواپیمایی که بولتن نداشته باشه یعنی فراموش شده !!! گفت نه اینطوری نیست یعنی اینکه هواپیما لازم نیست اصلاح بشه ! خودش می دونه چطوری پرواز کنه ! گفتم مگه می شه هر روز علم داره یه چیز جدید به دنیا عرضه می کنه کامپیوتر و مخابرات الان ثانیه ای دارن به روز می شن مگه می شه هواپیما که جون مردم و سیاست باهاش رابطه دارن همین طوری اونقدر به خودش مطمئن باشه که با همون طراحی چند دهه پیش بشه بهش اعتماد کرد ؟ گفت تو روس ها رو نمی شناسی جون دار و چغر سازن مو لا درزشون نمی ره ! هواپیماشون محکمه ! نگاهی به هواپیما انداختم و در حالیکه می دونستم اعتمادی به اون ندارم از لای درب چرخ های اصلی هواپیما می شد اثرات رنگ رفتگی و خستگی و پوسیدگی رو کم و بیش دید . اندکی بعد مطالعه ام روی توپولوف شروع کردم و دیدم مشخصه SFC (Specific Fuel Consumption ) اون بسیار بالا تر از حد معمول است یعنی مسیری که مثلاً یک ایرباس ۳۱۰ با ۱۵۰۰۰ لیتر سوخت می ره یه توپولوف با ۲۵۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰  لیتر طی می کند . البته با توجه به قیمت سوخت هواپیما در کشور ما اصلاً مهم نیست . قیمت اجاره ی توپولوف بسیار پایین است و اگر واقعاً بخواهی از نگاه بازاری و دلالی به قضیه نگاه کنی تقریباً بی نظیره بخصوص واسه ی کشوری مثل ما که سوخت هواپیما توش مفته !!! در ضمن خدمه ی پرواز هم غالباً روس هستند که به نسبت خدمه ی حتی ایرانی دردسر کمتری دارن !!! … توپولوف ۱۵۴ عملاً از ناوگان هوایی حتی خود روسیه کنار گذاشته شده و حتی شرکت های روسی مثل Air flute  هم از معمولاً این نوع هواپیما استفاده نمی کنند . توپولوف در جریان جنگ سرد برای رقابت با بوئینگ ۷۲۷ به سرعت شبیه سازی شد و البته داخل کابین خدمه بسیار پیچیده و پرواز با این وسیله مشکل تر از هواپیماهای غربی است چرا که خلبانان ایرانی با سیستم غربی آموزش دیدند . وجود جنگ سرد باعث شده بود خلبانان عملاً ندونن کجا پرواز می کنند بلکه مهندس پرواز و رادارچی که معمولاً مامور ک.گ.ب بودند نقشه پرواز رو به خلبان دیکته می کردند و خلبان بیچاره چشم و گوش بسته تو آسمون فقط پرواز می کرد و حتی مقصدش رو نمی دونست . این باعث شده سیستم رادار و ناوبری توپولوف با تمام بهینه سازی هایی که شده هنوز برای خلبانان کور باشه و بخاطر همین هم هست که معمولاً بعد از از دست دادن سیستم های پروازی هواپیماهای شرقی معمولاً خلبان از انجام عمل نشستن اضطراری باز می ماند . در ضمن ما مهندسای هواپیما محاسباتی برای اندازه گیری وزن و بالانس هواپیما داریم که براساس معادلات کارخانه ی سازنده انجام می گیره و باید ۲ سال یکبار اندازه گیره و به روز باشد یعنی حتی اگر ۲ تا صندلی جا به جا می شود برای بالانس هواپیما و مرکز فشار و مرکز جرم مهم هستش این به خلبان کمک می کنه که با توجه به رطوبت و فشار هوا بارگیری و مسافرگیری درست انجام بشه . خلاصه بگذریم از تمام این مسائل و خسته تون نکنم ! در هواپیماهای توپولوف بخاطر اینکه از دامنه ی اختیارات سازمان بین المللی هوایی اروپا EADS و آمریکاFAA خارج بوده و فقط تحت نظارت هواپیمایی کشوری روسیه بوده عملاً هواپیمایی فراموش شده هستش یعنی اون نظارت های کلی که بر روی هواپیماهایی مثل ایرباس و بوئینگ انجام می شود . بر روی توپولوف نمی شود . در ضمن سیستم روسیه بسیار تنگ و بسته هستش طوری که اجازه خروج تکنولوژی و صدور آن را به هیچ کشور دیگری نمی دهند . این مسئله باعث ضعف بسیار بسیار زیاد و عدم اعتماد به هواپیماهای شرقی می شود. موضوعات فنی برای ثبات عدم صلاحیت پرواز تو پولوف زیاد در دست دارم که از حوصله خارج هستش .البته نمی خوام بگم توی ایران فقط توپولوف نا امن هستش در زیر نام وسیله های پروازی را خواهم آورد که اکیداً پیشنهاد می کنم در صورت فهمیدن سوار نشین چون احتمال سقوط بسیار بالایی دارند :

۱- هواپیمایهای بوئینگ ۷۰۷ متعلق به شرکت ساها

۲-  هواپیماهای C130  متعلق با نیروی هوایی ارتش

۳-  هلی کوپتر های میل ۱۸و۷ متعلق به سپاه پاسداران

البته این به این معنی نیست که اینا حتماً سقوط می کنن و بقیه نه !!! ولی با اطلاعاتی که دوستانم در همان شرکت ها می دهند کیداً پیشنهاد می کنم سوار نشوید . . .ادامه دارد